Bij de bustocht van het vliegveld naar Belgrado centrum rijd je langs zeker twee opvallende bouwwerken: de Westelijke stadspoort, een gespleten torenflat met een UFO ertussen en een rare vervallen toren. Achter die toren bleek nogal een verhaal te zitten. 

Als je vanuit het oude centrum een van de bruggen oversteekt en langs de Sava loopt kom je langs een monument ter nagedachtenis aan de 23.000 mensen die in het concentratiekamp van Belgrado zijn omgekomen. Als je langs het monument van de Sava af loopt, langs een sportterrein, kom je uit in een armoedige, wat dorpse buurt. Vervallen huisjes, was aan de lijn, veel groen, veel graffiti. En een vervallen torengebouw dus.

  • Centrale toren tentoonstellingsterrein Sajmište | Belgrado | Servië
  • Centrale toren tentoonstellingsterrein Sajmište | Belgrado | Servië
  • Centrale toren tentoonstellingsterrein Sajmište | Belgrado | Servië

Philips in Joegoslavië

De toren was het middelpunt van het oude tentoonstellingsterrein dat vlak voor WOII werd geopend: Staro Sajmište. Dat Staro – oude – is er trouwens pas later bijgekomen, toen er een Novo Sajmište kwam. Staro Sajmište was een prestigieus project en moest de Joegoslavische economie stimuleren. Het terrein besloeg 17.000 vierkante meter. In de paviljoens, gebouwd in modernistische stijl, werden de nieuwste en hipste producten en designs tentoongesteld. Onder meer Duitsland, het Ottomaanse Rijk, Italië en Roemenië hadden er een paviljoen. En een stukje Neerlands trots: de toren werd door Philips gebruikt voor de eerste televisie-uitzendingen in de Balkan.

Van beursterrein naar dodenkamp

Tijdens de oorlog werd Staro Sajmište door de Duitsers gebruikt als concentratiekamp en later doorvoerkamp. Staro Sajmište maakte deel uit van het grondgebied van fascistisch Kroatië. Zo’n 23.000 mensen zijn in het kamp omgekomen, waaronder 10.000 Joden, en ook veel Roma en Serviërs.

  • Monument voor slachtoffers kamp Sajmište | Belgrado | Servië
  • Monument voor slachtoffers kamp Sajmište | Belgrado | Servië

Bombardementen en verval

De meeste gebouwen zijn door geallieerde bombardementen in 1944 vernield. Het Spaciç-paviljoen (het door gevangenen gerunde ziekenhuis van het kamp) en het torengebouw doorstonden het bombardement, waarbij ruim 100 gevangen omkwamen. Ook zijn nog arbeidserswoningen van de bouwvakkers en meerdere barakken bewaard gebleven. In het voormalige Turkse paviljoen is een restaurant gevestigd. Unheimisch als je weet dat dit de plek is waar de lijken werden verzameld.

De komst van de kunstenaars

De overgebleven gebouwen en barakken zijn sinds 1952 beschikbaar gesteld aan kunstenaars. En die zitten er nog steeds, alhoewel zwervers, krakers en andere vage types de kunstenaars een beetje hebben verdrongen. Ook het torengebouw is nog steeds in gebruik door kunstenaars. Er wordt al jaren gesoebat of het terrein niet moet worden omgevormd tot een herdenkingsplek. Tot op heden is het daar niet van gekomen.

Centrale toren tentoonstellingsterrein Sajmište | Belgrado | Servië
Centrale toren tentoonstellingsterrein Sajmište | Belgrado | Servië

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s