Nijmegen wapent zich tegen het wassende water van de Waal. De uiterwaarden staan blank; het ziet er spannend uit. Maar ik kom niet als dijktoerist. Ik ga naar Nijmegen voor de Stadsschouwburg, dat in het Rijksmonumentenregister is gelabeld met hoofdstijl ‘functionalisme’ met een stilistische zuiverheid van een schamele ‘invloeden’. In andere bronnen wordt het theater als brutalistisch gekenschetst. De waarheid ligt vast in het midden. Maar is het nou functionalistisch brutalisme of brutalistisch functionalisme?

Nijmegen dingt mee naar de nominatie voor lelijkste stationsbuurt van Nederland. En dan heb ik nog mazzel dat Mettersane is gesloopt, de torenhoge kantoorflat recht tegenover het station, uitgevoerd in Plattenbau en met heel erg seventies oranje rookglazen ramen. Er is nog genoeg over: links heb je de betonnen poptempel Doornroosje en daartegenover een Sovjetflat zonder weerga. In de stationsstraat, die Van Schaeck Mathonsingel heet, staan lage woonflats, airey-achtige woningen, opgebouwd uit prefab betonstenen. Vast tijdelijke noodwoningen die nog steeds overeind staan.

Het is alles wederopbouwarchitectuur wat er in Nijmegen te vinden is. Er moest na WOII flink opgebouwd worden, want Nijmegen had ernstig te lijden gehad onder al dan niet bedoelde bombardementen en oorlogshandelingen. Nijmegen is een van de zwaarst getroffen steden van Nederland met 2.200 doden. Ik zag een foto van de oude stad van rond 1947, toen het puin was geruimd: een gigantisch gapend gat. Een schone lei voor de stadsontwikkelaar.

Brutalistische beeldbuis

Als je de Van Schaeck Mathonsingel doorloopt kom je een rotonde verder uit bij de Stadsschouwburg. Het theater valt me een beetje tegen. De ruimte onder de foyer op betonnen pijlers is afgezet met hekken en politietape. Te veel een hang- of verzamelplek waarschijnlijk. De Stadsschouwburg bestaat uit een doos, een hoedendoos en een tv: de foyer. Een antieke Apple Macintosh op pootjes. Als je in de foyer je drankje nuttigt, sta je letterlijk in de kijker en figureer je in een levensechte soap op een brutalistische beeldbuis.

Stadsschouwburg | Nijmegen | Nederland

De Stadsschouwburg (en Wikipedia) vindt zichzelf brutalistisch, wat zich uit in ‘de zichtbare en expressieve betonconstructie met enkele sterk uitvergrote onderdelen (foyer op zuilen, plantenbakken, entreeluifel), de ruwe materiaalafwerking en het achterwege laten van ornamentiek’. Ik vind dat de Stadsschouwburg daar wel een punt heeft. En weet: een gebouw hoeft niet uit beton te bestaan om brutalistisch te zijn. Baksteen mag ook. Qua stilistische zuiverheid is dit beduidend meer dan ‘invloeden’. Ik houd het op functionalistisch brutalisme.

Stadsschouwburg | Nijmegen | Nederland

Snelle feiten Stadsschouwburg Nijmegen
 Bouw: 1955-1961
 Architecten: Bernhard Bijvoet en Gerard Holt
 Rijksmonumentnummer: 532210

Wederopbouwwandeling Nijmegen

Wederopbouwarchitectuur, veel mensen gruwen ervan. Toch krijgt de architectuur uit die periode steeds meer waardering. Steden die veel schade hebben geleden door WOII, en waar derhalve veel te wederopbouwen viel – steden als Wageningen, Arnhem en Renkum – bieden wederopbouwwandelingen aan langs bijzondere gebouwen uit die periode.

Ook Nijmegen is inmiddels hartstikke trots op zijn wederopbouw. Om deze gebouwen te behoeden voor afbraak staan er veel op de lijst van gemeentelijke monumenten. Nijmegen heeft er geen gras over laten groeien: ruim 1000 gebouwen zijn erkend als monument. Slechts een heeft ook de landelijke monumentenlijst gehaald: de Stadsschouwburg. Het Architectuurcentrum Nijmegen maakte een fraai vormgegeven Wederopbouwkaart.

Klik in de balk boven de kaart op het pijltje (links) voor een overzicht van de gebouwen en objecten en de route. Klik op het vierkant rechts om de kaart in een volledig venster te openen.

Wederopbouwarchitectuur Nijmegen in foto’s

Brutalisme is…
Meer lezen over kenmerken, materialen en geschiedenis van het brutalisme als stroming is de architectuur?
➜ Lees meer

Functionalisme is…
Meer lezen over kenmerken, materialen en geschiedenis van het functionalisme als stroming is de architectuur?
➜ Lees meer

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s