De Visafslag aan de eerste binnenhaven van Scheveningen is sinds 2019 rijksmonument als symbool voor de wederopbouw, én voor het dagelijks leven in Scheveningen: visserij, Vlaggetjesdag, het eerste vaatje haring, Hollandse Nieuwe. Een nieuwe Visafslag was hard nodig door de schaalvergroting in de zeevisserij na WOII. De bouw begon in 1962, in 1964 werd de nieuwe Visafslag geopend. Alles onder een dak: laden, lossen, veilen, doorvoer. En wat voor een dak: de 23 loodsen hebben een zaagtanddak, het dak van het hoofdgebouw is een fraai staaltje betonorigami.

De Visafslag ligt op een smal landhoofd en is deels gebouwd op palen boven het water, waardoor veel extra vloeroppervlak beschikbaar kwam. De 23 op- en overslagruimtes hebben een gezamenlijke lengte van bijna 400 meter. Lang genoeg ‘om aan de loskade plaats te bieden voor tien moderne loggers wanneer deze langsscheeps meren of vijftien loggers wanneer het meren „geschulpt” gebeurt.’ (Scheveningen krijgt zijn nieuwe vishal, Het vaderland (10 oktober 1960). Aan de andere kant bevindt zich over gehele lengte een laadperron zodat de kratten vis direct in vrachtwagens geladen en afgevoerd kunnen worden naar winkel en restaurant.

Visafslag Scheveningen | Nederland

In 1957 neemt de gemeenteraad het besluit tot de bouw van het nieuwe complex, maar door geldtekort wordt de bouw uitgesteld. Verschillende noodmaatregelen en tijdelijke oplossingen zijn nauwelijks voldoende, de situatie is op piekmomenten volstrekt ontoereikend. In het Haarlems Dagblad van 1960 wordt gesproken over een ‘noodtoestand bij de Visafslag’. Toenmalig gemeentearchitect van Den Haag en ontwerper van de Visafslag, Sjoerd Schamhart gaat zelf in gesprek met afgevaardigden van de Visafslag, rederij en visgroothandel over de problemen. Haast is geboden voor de bouw van de nieuwe Visafslag, en er moet rekening mee worden gehouden dat tijdens de bouw het werk op de afslag door kan gaan:

“Van de zijde der gemeente bestaat alle begrip voor de moeilijkheden. De toezegging werd gedaan, dat de grootst mogelijke spoed betracht zou worden en dat met de „planning” van de bouw met de noodtoestand rekening zal worden gehouden.” (In Scheveningen Noodtoestand bij de visafslag, Nieuwe Haarlemsche courant van 20 april 1960).

Op 10 oktober 1960 wordt dan eindelijk de eerste paal geslagen.

Visafslag Scheveningen | Nederland

De op- en overslagruimtes zijn voornamelijk functioneel. Ze zijn getooid met een sheddak of zaagtanddak, waardoor er genoeg licht binnenkomt om de vis goed te kunnen beoordelen. De gehele kade is overdekt met een betonnen luifel. De op het zuiden gerichte daken vormen tegenwoordig een flink zonnepanelenveld. De hallen zijn verbonden met witte V-vormige goten, tevens de dragers van de sheddaken.

Visafslag Scheveningen | Nederland

Door de crisis in de visserij van de laatste jaren en de daardoor sterk verminderde aanvoer van vis hebben verschillende loodsen inmiddels een andere functie gekregen, zoals een specialiteitenwinkel in visserijbenodigdheden.

Bij het dienst- en administratiegebouw heeft Scharmhart zich in tegenstelling tot de loodsen uitgeleefd in frivoliteiten. Bij de trap is over de gehele hoogte van het gebouw een betonreliëf te zien en de trap aan de waterkant is een gevalletje #stairporn.

Visafslag Scheveningen | Nederland

Het zwevende dak van het dienst- en administratiegebouw is uiterst knap geconstrueerd en bijzonder fraai. Hier bevinden zich de kantine, kantoren en veilingzaal. Het gebouw heeft de vorm van de boeg van een schip. De zeeblauw geverfde dragende betonnen balken zijn duidelijk zichtbaar. In de overgang van de laatste loods naar de veilinghal is een schuin oplopende betonstructuur met trapeziumvormen, die op het omhoog lopende dak overgaan in langgerekte goten en halverwege het dak per paar bredere driehoekige ribben vormen. Vanaf de zuidkant zie je die op het dak terug als golven, of haaientanden. Op de satellietkaart op deze pagina kun je de dakconstructie goed zien.

Visafslag Scheveningen | Nederland

De kantine is tien meter hoog en biedt mooi uitzicht over het water. Bijzonder zijn de enorme betonreliëfs (500 m2) van kunstenaar Aat Verhoog in de entreehal. Van binnen is de bijzondere dakconstructie ook goed te zien. De trapeziumvormen die je aan de buitenkant ziet, zie je in de kantine ‘in negatief’. Het lijkt veel op de Mauerhalle in Bazel van architect Hermann Baur. Het dak is duidelijk gevouwen, met strakke vloeiende lijnen, en wordt gedragen door pijlers die in vorm en kleur voort lijken te borduren op de V-vormige goten. Het vouwdak loopt door tot voorbij de dakrand: haaientanden, golf, zigzag.

Ik heb al dit moois zelf niet gezien. Bij mijn bezoek aan de Visafslag lukt het me niet binnen te komen. Rondleidingen – ‘op afspraak’ – worden door corona niet gegeven, en ik kom op de bonnefooi. Café het Zeemanshuis – ‘zeeman of niet, kom binnen en geniet’ (ook open voor rokers, ook open tijdens lockdown) – in het kopgebouw is minder uitnodigend dan het lijkt en niet de plek voor vragen over architectuur.

Visafslag Scheveningen | Nederland

Er staat een grondige verbouwing in de planning, zo lees ik op Visserijnieuws. Naast het dienst- en administratiegebouw komt een nieuwe compactere veilinghal. Veel visverkoop vindt online plaats, dus een grote hal is niet meer nodig. Op een artists impression is van de hal alleen het vouwdak over, in sterk gesimplificeerde vorm. Heftrucks kunnen daar onderdoor rijden naar het nieuwe veilinggebouw. De geplande start in 2021 is in ieder geval niet gehaald.

Afbeelding: Visserijnieuws

Langs de brutalistische meetlat

De Visafslag Scheveningen is erg bruut. Achterstallig onderhoud versterkt het ruwe en rauwe karakter dat het complex toch al heeft. Er is sinds de bouw nauwelijks een onderdeel van de Visafslag gedebrutaliseerd. Het gebouw is grotendeels opgebouwd uit beton in verschillende toepassingen: sculpturaal (dak), functioneel (prefab), kunstzinnig (betonreliëfs). Hoe de constructie van het gebouw werkt, laat weinig aan de verbeelding over. De kantine heeft door het ritme van het gevouwen dak, de duidelijke dragers (piloti’s) en de betonreliëfs een brute schoonheid. De betonorigami op het dak is een voorbeeld van uiterst vernuftige betonconstructie. Vier sterren is dan ook zeker op zijn plaats.

Snelle feiten Visafslag Scheveningen
➜ Architect Sjoerd Schamhart
➜ Bouw: 1962-1964
➜ Uitvoerder: N.V. Schokbeton
➜ Rijksmonument Wederopbouwperiode (1940-1965)
➜ Betonreliëfs: Aat Verhoog
➜ Brutality ★★★★

Meer lezen en bronnen

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s