Om en rond het voormalige GGD-gebouw in Amersfoort is het een drukte van belang. Er wordt gebouwd. Het gebouw zelf staat deels in de steigers, naast het blok ligt de fundering klaar voor de ‘herenhuizen’ die er tegenaan worden gebouwd, iets verspringend maar in dezelfde hoogte. Het GGD-kantoor is sinds 2016 een gemeentelijk monument en wordt omgebouwd tot negen stadswoningen. Monumentale kenmerken moeten bewaard blijven, een van die kenmerken is typisch brutalistisch: het gebruik van béton brut, waarin de afdruk van de bekisting zichtbaar is. Dit zorgt ervoor dat de brute betonnen gevel een bijzonder lijnenspel laat zien.

Het bouwproject Zonnehof10 maakt deel uit van een groter plan, deels al uitgevoerd, waarbij 260 woningen worden gerealiseerd. De voormalige Openbare Bibliotheek – voorheen ook een behoorlijk bruut gebouw hoorde ik uit de Amersfoortse overlevering – is in eigen beheer getransformeerd tot 23 zogenaamd levensloopbestendige woningen. Ook zijn er plannen om het SNS-gebouw van Brouwer en Deurvorst Architecten aan de Utrechtseweg 1 te slopen voor de bouw van een woontoren met 85 appartementen.

Zonnehof is genoemd naar de gelijknamige villa die hier ergens stond en in 1969 werd gesloopt. Dit centraal gelegen stuk grond nabij het historisch centrum van Amersfoort was nog grotendeels ongebruikt toen in 1959 de door Gerrit Rietveld ontworpen expositieruimte De Zonnehof er verrees. Na de GGD – bouw: 1961-1966 – kwam in 1975 de Openbare Bibliotheek gereed. 

Architect Bart Linssen heeft voor het GGD-kantoor bewust met ritme en textuur gespeeld: op de horizontale vlakken zijn de lijnen horizontaal. De spekbanden onder de ramen doen mee in die ‘horizontaliteit’. De smallere verticale vlakken tussen de ramen hebben verticale lijnen. Dit geeft de blokkendozige gevel van 50 meter lang extra schwung en ritme. Een ander monumentaal kenmerk dat na de verbouwing behouden blijft, zijn de karakteristieke koperen regenpijpen.

Linssen was van 1956 tot 1966 stadsarchitect van Amersfoort. Voor Utrecht ontwierp hij de Stefanuskerk en Johanneskerk. Linssen was geïnspireerd door – en naar ik aanneem opgeleid aan – de zogenaamde Bossche School, een naoorlogse driejarige stoomcursus kerkenbouw voor reeds afgestudeerde architecten, die tot doel had zo snel mogelijk nieuwe kerken te bouwen ter vervanging van kerken die verloren gingen tijdens de oorlog. De specifieke kenmerken van de Bossche School zijn niet beperkt gebleven tot de kerkenbouw. Linssen paste de principes ook toe bij het GGD-gebouw. Bijvoorbeeld in de specifieke maatverdeling en de aandacht aan de overgang van private naar publieke ruimte in de basaltblokken aan de voet van het gebouw. Dit laatste heb ik niet gezien, maar valt te lezen in de brochure van Zonnehof 10, uit monde van architectuurhistoricus Max Cramer. Die daarin ook zegt dat het GGD-gebouw ‘rugdekking’ geeft – een rustige achtergrond – waardoor Rietvelds Zonnehof kan stralen. Dat maakt Linssen tot een waarachtig architect: in de bescheidenheid toont zich de meester.

Wanneer de woningen gereed zijn weet ik niet. Mocht je in dit prachtige gemeentelijke monument willen wonen, dan vis je achter het net. De negen stadswoningen en drie herenhuizen in een groene omgeving vlakbij het historisch centrum zijn al lang en breed uitverkocht.

Wat is de Bossche School (architectuur)?
De Bossche School is een na-oorlogse traditionalistische architectuurstroming, vooral gericht op de kerkenbouw, geïnspireerd door het gedachtegoed van dom Hans van der Laan, benedictijner monnik en architect. Hij ontwikkelde een eigen matenstelsel, het plastische getal (zoals Le Corbusier bouwde volgens diens modulor) met een strikt toegepaste verhouding tussen lengte, hoogte en breedte. Omstreeks 1956 wordt het soberheid troef in de Bossche School, wat zich vertaalt in materiaalgebruik en achterwege laten van versiering.

Kenmerken van de Bossche School
➜ Veelvuldig gebruik van cement en eerlijk gebruik van materialen.
➜ Diepliggende ramen en duidelijke omlijsting waardoor de diepte van de muur zichtbaar wordt.
➜ Nadruk op de ‘horizontaliteit’ door horizontaal geplaatste ‘spekbanden’ boven ramen of deuren. Een spekband is een band die in materiaal én visueel afwijkt van de meestal bakstenen muren, bijvoorbeeld in natuursteen of beton.
➜ De wijze waarop het gebouw geconstrueerd is (waarop het gebouw ‘werkt’) is duidelijk te zien. Datzelfde geldt voor de functie van het gebouw.

Snelle feiten voormalig GGD-kantoor Amersfoort
➜ Architect: Bart Linssen
➜ Bouw: 1961–1966
➜ Gemeentelijk monument sinds 2016
➜ Brutality: ★★★

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s