Met Bart, die de foto’s maakt voor ons boek Bruut, atlas van brutalistische architectuur in Nederland, reis ik af naar Limburg om een aantal gebouwen te bezoeken en te fotograferen. De Lichtenberg is er een van. Dit monument van de wederopbouw ligt in de bossen nabij Weert aan de IJzerenmanweg, die leidt naar een recreatieplas met dezelfde naam. De Lichtenberg bestond uit een openluchttheater, een kapelletje, tennisbanen en een zwembad. Alleen de tennisbanen zijn nog in gebruik, de andere onderdelen staan er vervallen bij.

De Lichtenberg werd gebouwd tussen 1954 en 1961 naar ontwerp van de uit Weert afkomstige architect Pierre Weegels, die verder vooral kerken ontwierp. Op deze plek kwamen onderwijs, cultuur, sport en religie samen onder de vlag van het Bisschoppelijk College. Het sobere en eenvoudige karakter van het ontwerp is typerend voor de wederopbouwperiode. Veel geld was er niet en dat beïnvloedde de materiaalkeuze en leidde tot inventieve ontwerpoplossingen.

Het Bisschoppelijk College was een internaat en vooropleiding voor priesters. Weert werd de hoofdvestiging nadat de priesterschool in Rolduc sloot. Op de naar Amerikaans campusmodel opgezette Lichtenberg konden de scholieren zich volgens het adagium een gezonde geest in een gezond lichaam voorbereiden op het priesterschap. Uiteindelijk heeft de Lichtenberg maar kort dienst gedaan en is het complex nooit in zijn volledigheid gebouwd. Zo is er maar een van de geplande scholen daadwerkelijk gebouwd. Toen eind jaren zestig het internaat in Weert zijn deuren sloot, was al tien jaar na de bouw het lot van de Lichtenberg bezegeld. De Lichtenberg leed daarna een noodlijdend bestaan en de onttakeling van het complex begon al in de jaren zeventig.

Colonnade Openluchttheater De Lichtenberg | Weert | Nederland

Pierre Weegels was een architect van de modernistische school. Le Corbusier was een van zijn grote voorbeelden, maar hij deelde diens liefde voor beton niet. Als er al beton werd gebruikt – en Weegels wist alles van beton als directeur van een betonfabriek – dan werd dat vaak bewerkt of bekleed. Dat leidde tot shake-hands-architectuur, waarin traditionele materialen als natuursteen en baksteen hand in hand gaan met modernistisch beton. Het lijkt erop dat die gecompliceerde relatie met beton in het DNA van de Lichtenberg zit. Op onze vraag om het terrein te mogen bezoeken voor het boek, krijgen we een afwijzing omdat men zich niet herkent in het label brutalisme. Gelukkig gaan wij over de labeling en niet zij.

Weegels liefde voor Le Corbusier is vooral te zien in de Mariakapel elders op het complex, die we hebben gemist bij ons bezoek. Inspiratie putte hij daarvoor uit diens bedevaartkapel in Ronchamp. Ook de betonnen drager van het regiehokje en projectiecabine is duidelijk geïnspireerd op Corbu.

Harrie van Helmond beschrijft op Archined de projectiecabine prachtig: “Beeldend in zijn uitkraging van het volume op één poot, fors in de constructieve maten – de trap die ook zonder ondersteuning er nog steeds fier bij hangt, vertrouwd in het gebruik van geglazuurde baksteen, wulps in de naar buiten neigende trapleuningen.”

Regiehokje en projectiecabine | Openluchttheater De Lichtenberg | Weert | Nederland

We lopen via de toegangspoort met een bordje verboden toegang het terrein op langs het clubhuis van Tennisclub Lichtenberg. Al snel komen we bij de met natuursteen beklede betonnen muur die om het amfitheater heen loopt. Links is de tribune met het mij van foto’s uit de Volkskrant bekende regiehokje op zijn brute betonnen sokkel. Rechts zijn de acht meter hoge rechthoekige betonnen kolommen te zien van de colonnade op het podium.

Wij komen de ommuring niet over en er staat ook geen poort open, maar het is duidelijk dat de Weertse jeugd geregeld het theaterterrein op weet te komen. Op veel plekken is graffiti aangebracht, zijn er vernielingen te zien en ligt er rommel. Ook de achterwand van het podium met een sgraffito van kunstenaar Harrie Martens is beklad. Martens was verantwoordelijk voor alle toegepaste kunst van de Lichtenberg. Ook de glas-in-loodramen van de Mariakapel en de mozaïeken op het theatergebouw zijn van zijn hand, en die van zijn leerlingen. De mozaïeken zijn beschadigd doordat er een klimmuur is gemaakt van de muren.

We volgen de muur en lopen achter het podium langs. Van daar kan je net het terrein op kijken, maar het blijft behelpen voor een fotosessie. Ik klim in een mast die wellicht is gebruikt voor het theaterlicht. Een volgspot of zo. Van daaruit heb je aardig zicht op het podium en de tribune.

In de muur achter de tegen een wal omhooglopende tribune zitten gaten die beter zicht geven op het terrein. De wal is deels opgehoogd met zand dat vrijkwam bij het graven van het zwembad. Wij niet door het gat, maar wellicht dat de jeugd er zich wel doorheen weet te wurmen. De muur verkeert in slechte staat en wordt op verschillende plekken gestut. Een van de gaten is direct achter het regiehokje. Aan de zijkant staat een stoel tegen de poort, waardoor je prima over de muur kan kijken.

Openluchttheater De Lichtenberg | Weert | Nederland

Bij de tribune zijn alleen de bevestigingspunten voor de planken bankjes er nog. Ze boden ooit plaats aan 2.200 toeschouwers. Half tachtiger en negentiger jaren vond hier het muziekfestival Bospop plaats.

Het is wonderlijk dat de Lichtenberg zelfs met de status van rijksmonument zo verloedert. Renovatie is ongetwijfeld erg duur en het uitbaten van een openluchttheater levert vast te weinig op om de boel te bedruipen.

Niet dat er niets is gebeurd. In 2013 heeft de gemeente Weert de gebouwen van het theater wind- en waterdicht gemaakt om verder verval te voorkomen. Ook andere onderdelen van het complex zijn bij die renovatieronde aangepakt met geld van rijk en provincie. Zo is opgeschoten groen van de tribunes verwijder, evenals de verrotte plankenbanken.

Het amfitheater kwam in 2015 in handen van de gemeente Weert en was incidenteel toegankelijk voor publiek. In 2017 verkocht de gemeente de Lichtenberg aan Stichting Horne Quartier (HQ), een particulier initiatief met plannen voor restauratie en exploitatie van het complex. De Stichting Behoud De Lichtenberg heeft in ieder geval weinig fiducie in HQ. In een brief aan de gemeente van 8 april 2022 stelt de stichting: “Vijf jaar HQ is vijf jaar verdere achteruitgang. Dat is geen vertrekpunt voor een nieuw samenwerkingstraject.” Het advies luidt dan ook dat de gemeente Weert het rijksmonument weer terugkoopt. Want “een monument zonder levendige functie is een dood monument zonder toekomst.”

Lichtenberg, Weert
➜ Architect: Pierre Weegels, kunstenaar Harrie Martens
➜ Bouw: 1954-1961
➜ Rijksmonument wederopbouwperiode 1940-1958, categorie vrije tijd
➜ IJzerenmanweg 15, 6006 TA Weert
➜ Brutality ★★★

Verder lezen en gebruikte bronnen

    Openluchttheater De Lichtenberg | Weert | Nederland

    Geef een reactie

    Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

    WordPress.com logo

    Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

    Twitter-afbeelding

    Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

    Facebook foto

    Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

    Verbinden met %s