Aan het centrale plein van de Albanese havenstad Dürres staat een schattig theatertje. Als uit een sprookjesboek of Sjakie en de Chocoladefabriek. De barsten springen je spontaan in het glazuur bij de aanblik van zoveel architectonische zoetigheid, hier neergezet met inzet van dwangarbeid.

Bij het binnentreden van het Alexander Moisiu Theater, komt een bijpassend schattig meisje ons in haar beste Engels vertellen over de geschiedenis van het theater. Het is aandoenlijk hoezeer ze haar best doet, en we knikken begrijpend en wachten geduldig tot ze uitgehakkeld is op het zoveelste jaartal. We mogen niet de trap op, geen idee waarom, maar we gaan uiteraard niet met haar in discussie. Foto’s nemen is geen probleem.

Paleis van Cultuur | Dürres | Albanië | Maart 2019 | © Martijn Haan
Paleis van Cultuur | Dürres | Albanië

Prachtig met artistieke smaak

Het theater werd ontworpen door de vrouw met de fantastische naam Valentina Pistoli, een in Bulgarije opgeleide architect, die ook het enorme Hotel Tirana ontwierp aan het Skanderbegplein van Tirana. Het gebouw was in 1953 klaar. Op 4 februari 1965 waren dictator Enver Hoxha en zijn vrouw – vrienden van Pistoli – in het theater aanwezig bij een opening. In zijn dagboek schreef hij – aldus Google Translate – dat het gebouw ‘prachtig is, met artistieke smaak’. Ik bedoel maar.

De bouw werd vertraagd door de vondst van overblijfselen van een Romeins badhuis. Niet vreemd. Dürres was een belangrijke stad in de Romeinse tijd. Het theater is niet ver verwijderd van het grootste Romeinse amfitheater van de Balkan, met 15.000 zitplaatsen heel wat groter dan het Moisiu Theater.

Paleis van Cultuur | Dürres | Albanië | Maart 2019 | © Martijn Haan
Paleis van Cultuur | Dürres | Albanië

Na WOII was Albanië nog grotendeels een boerensamenleving. Veel huizen waren vernield in de oorlog. Er was geen enkele ervaring met stedelijke planning, maar wel een grote behoefte aan woningen en de opbouw van een industrieel complex. Want dat hoorde erbij, aldus Hoxha’s grote held en voorbeeld, Stalin.

Do-it-yourself socialism

In de eerste jaren van socialistisch Albanië was van enige planning geen sprake, waardoor alle goede bouwbedoelingen verzandden in chaos.

…government authorities were faced with the task of constantly responding to the haphazard nature of do-it-yourself socialism.

From Stalin to Mao – E. Mëhilli (2017)

In de woningbouw was een tekort aan werkelijk alles: goed opgeleide architecten en designers, materiaal, machines en arbeidskracht. Voor dat laatste was de oplossing om te werken met jeugdige ‘vrijwilligers’ en dwangarbeiders. In 1954 bestond eenderde (3.000) van de bouwers uit jonge vrijwilligers en 1.330 dwangarbeiders. Vandaar dat ik durf te beweren, dat ook aan de bouw van het theater van Dürres dwangarbeiders hebben meegewerkt.

Paleis van Cultuur | Dürres | Albanië | Maart 2019 | © Martijn Haan
Paleis van Cultuur | Dürres | Albanië

De meeste van de selecte club van Albanese architecten uit de jaren vijftig, waren opgeleid in de Sovjet-Unie. Daarom zijn in de vijftiger jaren veel gebouwen gebouwd in Stalinstijl: massief, marmer en Corinthische zuilen.

Of het nou ligt aan het feit dat Pistoli in Bulgarije is opgeleid, dat ze vrouw is of dat het theater té Walt Disney is opgeknapt: het theater is veel vrouwelijker dan de meeste Kulturpalasten uit de Stalintijd.

Pistoli kreeg in 2018 postuum de Albanese architectuurprijs in de speciale editie, ‘dedicated to the role of women in architecture’. Ik vind het niet meer dan terecht.

Snelle feiten
Bouwjaar: 1953
Architect: Valentina Pistoli
Het Alexander Moisiu Theater is vernoemd naar een beroemde Albanese Duitstalige acteur, die in Wenen furore maakte.

Meer lezen?

From Stalin to Mao – Albania and the Socialist World
Elidor Mehilli
346 pagina’s
2017
Uitgever :Cornell University Press
ISBN: 9781501714153
➜ ★★★★

Een reactie op “Het schattige theater van Dürres

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s