Mooie mozaïeken en frêle modernisme

In Moskou vind je de VDNKh: de Tentoonstelling van de Prestaties van de Nationale Economie van de Sovjet-Unie, gebouwd in neoklassieke Stalinstijl van de jaren dertig. In Tbilisi staat de VDNKh van de Georgische economie, gebouwd in de jaren zestig: modern, licht, eenvoudig, open. Niets van de bombast en overdaad van zijn grote broer in Moskou. Vanaf station Gotsiridze wandel je via de Olympische wijk de Expo van Tbilisi op, waar mooie mozaïeken, modernistische paviljoens en parkachtig groen elkaar afwisselen. Als toegift loop je langs een brutalistisch Sovjetfossiel van een parkeergarage.

Mozaïek van Hotel Athletics | Tbilisi | Georgië
Mozaïek bij Hotel Athletics | Kukuri Tsereteli | 1978

Op de kaart onderaan deze pagina vind je de gebouwen en objecten die in dit artikel zijn beschreven.

Vanaf (metro)station Gotsiridze steek je via de voetgangersbrug de sporen over. Vanaf de brug kijk je uit op oude spoorgebouwen en locomotieven in ruste. Aan de andere kant van het spoor is een wijk die in naamgeving en visueel sportief en olympisch aandoet. Naast de entree van Hotel Athletics prijkt een dynamisch mozaïek van een fakkeldrager, gemaakt door Kukuri Tsereteli, naamgenoot van Zurab Tsereteli, een van de grootste kunstenaars ooit van Georgië en ontwerper van de Chronicle of Georgia. Ik kom er niet achter wat hun relatie is. Weet jij het? Laat het me weten!

Loop verder richting Expoterrein. Je wordt er verwelkomd door een prachtig gestileerde vrouw in metaal, een en al beweging, en ook met een vlam in haar hand. Rond de parkeerplaatsen is een soort permanente markt, met onheldere activiteiten en handeltjes. De muren zijn gedecoreerd met La Ligna-achtige mozaïeken, die ik erg mooi vind in hun subtiele expressie en dynamiek. Je vraagt je af welke bezopen kunsthater het bestaat om een airco te plaatsen waar het hoofd van de matador zich zou moeten bevinden.

Als je verder loopt kom je via een trap uit bij de eigenlijke Expo. Hier bevindt zich ook het hoofdgebouw van de Expo, Paviljoen 1, een prachtige lichte constructie met bogen als basisvorm. Een plaatje is het. Onder de hoofdboog staan een paar enigszins misplaatste palmen.

Hoofdgebouw Expo | Tbilisi | Georgië
Hoofdgebouw Expo | Tbilisi | Georgië

Het einde van de overdaad in de architectuur

Met de dood van Stalin (1953) en de destalinisatie die al snel volgde, was het ook over en uit met de pompeuze neoklassieke Stalin-architectuur. Stalins opvolger Chroesjtsjov veranderde de tot dan heersende bouwstijl volledig met het decreet ‘De eliminatie van de excessen in planning en bouw’. De architecten van de Expo zetten de standaard – aldus Art for Architecture Georgia – voor hoe de nieuwe architectuur er uit zou moeten zien: licht, eenvoudig, open en met goed gekozen unieke vormelementen. Zoals de boog dus.  

Mozaïek als feministisch statement

Loop rechts langs Paviljoen 1 richting Paviljoen 3. Op een van de muren prijkt een werkelijk fantastisch mozaïek van een superwoman met zon. Het lijkt een verheerlijking van de Sovjet-vrouw, een feministisch socialistisch statement. Je kan veel zeggen over de Sovjet-Unie, maar vrouwelijke ingenieurs waren er al in overvloed toen bij ons elke vrouw nog met een schort om in de keuken stond. Tegenover Paviljoen 3 is het restaurant van de Expo, waar je idyllisch aan een vijver kunt lunchen terwijl er vlakbij een ijsvogel in de weer is met de visvangst.

Homo universalis Sovieticus

Iets verderop is Paviljoen 5, met een bas-reliëf dat Egyptisch tweedimensionaal aandoet. Van links naar rechts lijkt de geschiedenis van Georgië te zijn verbeeld. Georgië stoomt in rap tempo op van agrarisch wijnlandje – waar de vrouw de koe melkt terwijl de man des velds de fluit hanteert – tot een waarachtige Sovjetrepubliek, waar een homo universalis Sovieticus gelijktijdig de hamer en de sikkel hanteert om tandwiel en korenschoof te bewerken.

Expo | Tbilisi | Georgië
Bas relief Expo Tbilisi | Georgië

Loop door naar Paviljoen 8. Ik ben er zelf helaas niet geweest, maar ook dat paviljoen is versierd met een geweldig mozaïek, een afspiegeling van het torenhoge vooruitgangsgeloof in de Sovjet-Unie van de jaren zeventig. In Art for architecture Georgia staan foto’s van het werk, en alleen al de volgende omschrijving maakt dit mozaïek tot een must see: “Lunar rovers, sputniks, spaceships, and ‘tamed’ atoms, surrounded human figures”. Vooral die getemde atomen wil ik graag nog eens van dichtbij zien.

Helemaal aan de andere kant van Paviljoen 1 – die met de bogen – is nog een bijzonder mozaïek te zien, dat helaas in deplorabele staat verkeert. Ook dit mozaïek is van de hand van Kukuri Tsereteli. Een superhert met megagewei springt op het oog gewichtloos door de bossen.

Expo | Tbilisi | Georgië
Mozaïek Expo Tbilisi | Kukuri Tsereteli | Eind 1960’s

Ook deze wandeling heeft weer een bijzondere toegift. Op een kleine kilometer afstand van de Expo staat, langs een weinig inspirerende weg met louter garages en aanverwante bedrijvigheid, een Sovjetparkeergarage die in geen enkel overzicht van brutalistische architectuur in Tbilisi ontbreekt. En terecht. Ik schreef er eerder over in Roadtrip door Georgië per marsjroetka. De combinatie van extreem onafgewerkt beton, lompe sierlijkheid en een omlijsting met druivenranken maken de garage tot een genot voor het brutalistische oog. Een mooie afsluiting van deze wandeling.

Sovjet-parkeergarage | Tbilisi | Georgië
Sovjet-parkeergarage | Tbilisi | Georgië

Klik in de balk boven de kaart op het pijltje (links) voor een overzicht van de routes. De Expo-route is paars. Klik op het vierkantje (rechts in de bovenste balk) om de kaart in een nieuw venster te openen.

Art for architecture – Soviet modernist mosaics from 1960 to 1990
Nini Palavandishvili & Lena Prents
➜ 279 pagina’s
➜ Ruim 100 kleurenfoto’s
➜ 15 x 30 cm
➜ 2019
➜ Uitgever: DOM Publishers
➜ ISBN: 9783869226910
➜ Prijs: €40,00
➜ ★★★★
🔗 Lees mijn blog

Een reactie op “Wandelen rond de Expo van Tbilisi

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s