Roadtrip Georgië IV: van boomtown Batumi naar Stalinstad Gori

Van 10 tot 20 september 2026 was ik met reismaat en chauffeur Joris op roadtrip door Georgië. We reisden van de hoofdstad Tbilisi naar de bergen in het noorden, de Zwarte Zee in het westen en de steden Batumi, Kutaisi en Gori. De komende tijd schrijf ik op Oostblog over deze reis. We zijn inmiddels in Batumi, dat hard op weg is het Dubai van de Zwarte Zee te worden. Van daaruit gaan we naar Gori, vooral bekend als de geboorteplaats van een van de grootste massamoordenaars uit de geschiedenis van de mensheid: Josif Vissarionovitsj Dzjoegasjvili, beter bekend als Stalin.

Het regent nog steeds pijpenstelen als we aan het einde van de middag door Batumi lopen. Drommen toeristen, velen uit Azië en het Midden-Oosten, lopen in plastic regencapes of met paraplu’s langs de boulevard, waar een paar van die onweerstaanbaar Instagrammable gebouwen zijn neergezet: de Alphabetic Tower met zijn DNA-achtige dubbele helix en de Batumi Tower, met in de gevel op 100 meter hoogte een ingebouwd reuzenrad. Een andere tourist trap is het standbeeld van Ali en Nino, van het gelijknamige boek van Kurban Said over de liefde tussen de islamitische Azeri Ali en de Georgisch-orthodox-christelijke Nino, een liefde tussen west en oost, tussen Europa en Azië. Het is het bekendste boek van Georgië. Ik las het boek niet geheel toevallig voordat ik naar Georgië ging. Het is een heerlijk romantisch boek dat en passant een kleurrijk beeld schetst van de woelige periode rond de Russische Revolutie en de Eerste Wereldoorlog in Baku, Tbilisi en Teheran.

Vastgoedlustoord Batumi

Batumi is een lustoord voor rijke louche investeerders en de toerist uit het duurdere segment. De stad staat niet voor niets bekend als Dubai aan de Zwarte Zee. Op batumi.estate kun je zien wat er allemaal te koop is, om zelf in te wonen of als investering. Want: In recent years, Batumi has become a magnet for investors and people seeking comfortable living. New residential complexes offer everything needed for modern life. Je kunt voor 200.000 dollar al een aardige tweekamerappartement kopen in het onderstaande uiterst smaakvolle gebouw.

Café Fantasia: Bikini Bottom in mozaïek

Maar Batumi heeft meer te bieden dan dit soort patserhoogbouw. De oude stad is gezellig, je kunt lekker struinen over de boulevard en zo nu en dan loop je tegen een mozaïek of ander Sovjet-relikwie aan. In het langgerekte park aan de zeepromenade staat het sublieme voormalige Café Fantasia, een kleurrijke sierlijke sculptuur met allerlei zeedieren. Het lijkt wel Bikini Bottom. Waar is een gemozaïekte SpongeBob squarepants?

Café Fantasia staat bekend als de Octopus dankzij de basis in staal met acht octopusarmen. Het kunstwerk stamt uit 1980 en is in 2019 keurig opgeknapt. De bar is in de mond van het grote zeebeest. Alle apparatuur staat zo te zien al tijden ingepakt te wachten op de heropening van Fantasia. Ernaast rijzen de hypermoderne hoteltorens op van Hilton en Alliance Privilege.

Wat ik zelf erg bijzonder vind is dat Fantasia is ontsproten aan het brein van architect George Chakhavan, die ook het geweldige gebouw van het Ministerie van Infrastructuur ontwierp. In dit iconische ontwerp uit 1974 van gestapelde rechthoekige volumes huist tegenwoordig de Bank van Georgië. Hier zie je alleen maar rechte lijnen, als een geometrische vingeroefening, waar het bij Fantasia een en al sculptuur is zonder één rechte lijn.

Liefde, duiven en dolfijnen

Het mozaïekkunstwerk is ook te zien in de Sovjet-Unie razendpopulaire romantische komedie Liefde en duiven uit 1984. Check minuut 43:34 op YouTube. En als je toch aan het kijken bent: vlak daarvoor is een scene waarin twee dolfijnen geheel synchroon door twee hoepels springen. Dat is opgenomen in het dolfinarium van Batumi dat nog steeds bestaat en vlakbij Fantasia staat. Ernaast is een dubbelzijdig dolfijnenmozaïek uit 1975. Ook dit mozaïek is keurig gerestaureerd. Moge Batumi wat dit betreft een voorbeeld zijn voor de rest van Georgië, en voor veel andere dingen niet.

Mozaïek op een voormalige champagnefabriek

Onderweg naar Gori gaat de mozaïekjacht verder. Aan de E60 is nabij wijnstad Terjola een afslag naar niets, of weinig. Hier, tussen de snelweg en de Kvirilarivier, stond ooit een grote champagnefabriek waarvan bijzonder weinig over is. Alleen de muren staan nog. Het enorme mozaïek op de naar de snelweg gerichte muur heeft betere tijden gekend. Joris grabbelt nog wat losgeraakte mozaïeksteentjes voor me bij elkaar als aandenken. De kans dat die weer worden teruggeplaatst is nul.

IJzerstad Zestafoni

Ook bij Zestafoni kunnen we ons hart ophalen. Dit is een industriestad die is gevormd rond een gigantische ijzersmelterij – of mangaanverwerkingsfabriek, of ijzerlegeringsfabriek – die nog steeds in werking is en nog steeds de grootste fabriek van Georgië. Dit was een van de industriële visitekaartjes van de Georgische Sovjetrepubliek en daarom zijn fabriek en stad versierd met meerdere mozaïeken, ‘buitenkunst’ en prominente gebouwen in Stalinstijl.

Bij de entree naar de fabriek staat het mozaïek ‘De nieuwe Khaliben’, met metaalarbeiders in actie. De Khaliben leefden aan de Zwarte Zeekust en beheersten volgens de overlevering als eersten de kunst van het ijzersmelten. In deze fabriek werken als het ware hun nazaten, maar dan onder wat modernere omstandigheden.

Land van wijnbouwers en metallurgen

Bij het voormalige hotel van de fabriek is op een zijmuur die de tuin begrenst het mozaïek ‘Land van wijnbouwers en metallurgen’ te zien, gemaakt door dezelfde kunstenaar als dat bij de entree: Demur Basheleishvili. Het is een soort drieluik waarin de regio Imereti wordt voorgesteld aan het publiek: centraal een vrouw, gekleed in een traditioneel gewaad. Zij staat volgens de kunstenaar voor het moederschap en de eeuwige vrouwelijkheid. Ook in dit werk zijn de Khaliben vertegenwoordigd, de wijnbouw komt aan bod en iemand bespeelt de ‘salamuri’, een eeuwenoud Georgisch blaasinstrument. Ook dit motief komt in veel Georgische mozaïeken terug en staat voor de Georgische creativiteit.

Zestafoni probeert haar industriegeschiedenis te verzilveren in rondleidingen over het fabrieksterrein en een heuse mozaïekwandeling. Jammer dat ik daar pas thuis achter kwam. Zestafoni is zeker een bezoek waard als je van verlaten gebouwen houdt, industrieel erfgoed en Sovjetkunst. Op Wanderlush staan leuke tips.

Gori: meer dan Stalin alleen

Een dikke 100 kilometer van Zestafoni ligt Gori. De stad trekt behoorlijk wat toeristen, ook opvallend veel backpackers die blijkbaar benieuwd zijn naar de Stalinerfenis van de stad. Ik ben zelf ook benieuwd hoe de Georgiërs hier eer bewijzen aan hun moorddadige held. Op weg naar het Stalinmuseum komen we langs het Stadhuis. Als je goed kijkt zie je nog de schade van de bom die hier op 12 augustus 2008 werd gedropt en die cameraman Stan Storimans het leven kostte. Hij deed met Jeroen Akkermans verslag van de Russische-Georgische oorlog, met als inzet Zuid-Ossetië en Abchazië, die na bemiddeling door Sarkozy na vijf dagen werd beëindigd. Maar een laatste Russische bom doodde Storimans en verwondde Akkermans. In het Stalinmuseum zijn de bloedige foto’s van deze weerzinwekkende gebeurtenis te zien.

We gaan eerst naar het Museum van de Grote Vaderlandse Oorlog, waar ook andere oorlogen waarbij Georgiërs het leven lieten de revue passeren. Het is een beetje onnavolgbaar allemaal, lang niet alles is vertaald, maar interessant is het wel.

Het Stalinmuseum is gehuisvest in een wonderlijk paleisachtig gebouw in gotische Stalinstijl uit 1951. Hier was het museum voor lokale geschiedenis gevestigd, maar waarschijnlijk was het gebouw altijd al bedoeld geweest als monument voor Stalin, die in 1953 overleed. Op het grote plein voor het museum staat het kleine huisje waar Stalin in 1878 werd geboren en zijn vroege jaren doorbracht. Naast het museum staat Stalins luxueuze Pullman-treinwagon.

In 2008 kondigde de minister van Cultuur aan dat het Stalinmuseum zou worden omgevormd tot Museum van Russische Agressie. In 2012 stemde het stadsbestuur van Gori tegen dit plan en werd het Stalinstandbeeld voor het museum teruggeplaatst. Een raar gevoel van trots op hun beroemde stadgenoot is er blijkbaar nog steeds, en bovendien brengt het Stalinmuseum veel geld in het laatje als toeristische trekpleister.

De zalen staan vol met standbeelden, schilderijen en andere Stalinparafernalia. Het blijft iets ongemakkelijks hebben. Het beeld van Stalin dat na het bezoek bij mij blijft hangen, is dat van een vriendelijke goedlachse oom of opa, een kindervriend die ook leuk is met vrouwen. Dat kan toch niet helemaal de bedoeling zijn voor een van de wreedste dictators die de mensheid heeft voortgebracht, goed voor een geschatte 14 tot 20 miljoen doden. Maar zoals Stalin zelf al zei: één dode is een tragedie, een miljoen doden is een statistiek.

Meer foto’s

Meer blogs over Georgië