Roadtrip Georgië II: van bergdorp Ghebi via mijnstad Tkiboeli naar Kutaisi

Van 10 tot 20 september 2026 was ik met reismaat en chauffeur Joris op roadtrip door Georgië. We reisden van de hoofdstad Tbilisi naar de bergen in het noorden, de Zwarte Zee in het westen en de steden Batumi, Kutaisi en Gori. De komende tijd schrijf ik op Oostblog over deze reis. Dit keer rijden vanuit de Grote Kaukasus (Ghebi) via Oni en mijnstad Tkiboeli naar Kutaisi.

We starten de dag goed met huisgemaakte khachapuri als ontbijt, heerlijk maar heftig: gesmolten kaas en ei in een deegbootje. Khachapuri is, samen met khinkali – een soort dumpling in de vorm van een bolletje knoflook – zo ongeveer het nationale gerecht van Georgië. Beide gerechten hebben het tot koelkastmagneetje geschopt. De Georgische keuken is prima de luxe, ook voor vegetariërs.

We rijden het dal uit en maken een koffiestop in Oni, waar we ook op de heenweg langskwamen. Het is een aardig stadje en dat een centrumfunctie heeft voor het omliggende berggebied. Er zijn hier meer jongeren te zien, meer winkels en voorzieningen en er is zelfs een überhip koffietentje met geweldige koffie. Veel huizen hebben leuke met wijnranken begroeide veranda’s en bloemrijke tuinen en zinken daken met versieringen die me aan Moldavië doen denken.

Vroeger had Oni een grote Joodse gemeenschap, zelfs een stuk groter dan het huidige inwonertal van zo’n 2600 mensen. Als relict uit die tijd is er nog een grote synagoge uit 1885, recent keurig gerenoveerd nadat een aardbeving dit en vele andere gebouwen beschadigde. Diensten worden er ook nog gehouden, maar alleen als er meer dan tien gegadigden zijn. Daarvoor moeten bijna alle Joodse inwoners van Oni ter synagoge gaan.

Tkiboeli: ooit florerende mijnstad

Vanaf Oni zigzaggen we over wegen met hellingsgpercentages tot 22% naar beneden richting het centrale lagergelegen gebied tussen de Grote Kaukasus te noorden en de Kleine Kaukasus ten zuiden daarvan. Op een kilometer of 40 van Oni ligt het Shaorimeer, een kunstmatig meer uit de jaren vijftig dat een waterkrachtcentrale voedt. In het bergachtige Georgië is ruim 80% van de opgewekte elektriciteit afkomstig van waterkracht, in Nederland zitten we alles bij elkaar op 54% groene energie.

Nog een vijftigtal haarspeldbochten verder komen we aan in Tkiboeli. In mijn ooghoek zie ik naast een paar Sovjetflats een opvallend brutalistisch bouwwerk dat me bekend voorkomt uit brute groepen op Facebook of Instagram. Het staat verweesd te staan tussen palmboom en treurwilg. Dit was het startpunt van de kabelbaan naar het 800 meter hoger gelegen vakantieoord en sanatorium Tschradzjvari. In de woelige jaren negentig werd alles van waarde eruit gesloopt en bleef alleen een betonnen skelet over. Er zijn plannen, vastgelegd in lijvige rapporten, om Tschradzjvari te revitaliseren en de kabelbaan weer in gebruik te nemen. Maar ik verwacht niet dat als ik over zeven jaar weer terugkom ik hier met de kabelbaan omhoog kan.

Tkiboeli was in de Sovjettijd een relatief rijke industriestad door de mijnbouw, de waterkrachtcentrale en de teelt en verwerking van thee. Tot in de jaren vijftig werden classicistische gebouwen neergezet voor de nieuwe bewoners van de snelgroeiende stad, uit de latere perioden stammen de treurigstemmende Plattenbauflats.

In de jaren negentig leek het gedaan met Tkiboeli en de industrieën die de stad mede vormgaven. De kolenwinning stopte volledig, veel mensen vertrokken. Van de ruim 20.000 inwoners in 1989 is nog niet de helft over. Tegenwoordig zijn er weer zo’n 2.000 mensen werkzaam in de mijnen. Ook de thee beleefde een heropleving en tegenwoordig schijnt in Nederland zelfs biologische Tkiboelithee verkrijgbaar te zijn. Zonder deze doorstart van de mijnbouw en theeteelt was dit vast nog veel meer dan nu een spookstad geweest. Veel woningen staan leeg en verkeren in staat van verval.

Toch is ook de rijkdom van weleer nog steeds goed te zien bij de in classicistische Stalinstijl opgetrokken publieke gebouwen langs de rivier. Er is ook een fors maar enigszins verloederd voetbalstadion waar als wij er zijn de pupillen een wedstrijd spelen.

Naast het stadion staat een door Rome geïnspireerd en keurig gerenoveerd gebouw met een imposante zuilengalerij als entree. Dit is volgens de vertaalapp het onderkomen van het ‘Tkibuli-detachement van het Algemeen Mazniasjvili-jeugdlegioen’, ongetwijfeld genoemd naar Giorgi Mazniashvili (1871-1937), een Georgische generaal en held van Georgië.

Ertegenover staat het theater van Tkiboeli. Als we er naar binnen koekeloeren worden we door het bejaarde paar dat het gebouw beheert uitgenodigd voor een rondleiding. Iets anders dan Georgisch of Russisch spreken ze niet, maar we vinden elkaar in onze liefde voor het gebouw. De huisbeheerder sjokt voor ons uit om ons de theaterzaal te laten zien. Maar helaas, het is de verkeerde sleutel. We lopen terug, de goede man zoekt in een la naar een andere sleutel. We sjokken weer terug naar de zijingang, maar ook deze poging strandt: de de deur geeft geen krimp. Helaas, geen inkijkje in de theaterzaal dus. De beheerder vindt het wel weer welletjes. De rondleiding is voorbij.

Voor dit theater werden kosten noch moeite gespaard: kroonluchters, Romeinse zuilen, granieten vloeren: dit moest een waarachtig pronkstuk worden waar de mijnwerkers, theemakers en anderen zich konden laven aan cultuur en propaganda. In de huidige situatie is het theater te veel gebouw en te veel ornament waartegenover te weinig geld staat. Vergane glorie dus, maar wel van het prachtigste soort. Gelukkig wordt het theater nog steeds gebruikt.

Later in de middag komen we aan in Kutaisi, waar ik in 2019 ook ben geweest. Toen vloog Wizz Air nog rechtstreeks vanuit Eindhoven op deze stad. Kutaisi was lange tijd de tweede stad van Georgië maar is inmiddels voorbijgestreefd door boomtown Batumi, dat in korte tijd is veranderd in een soort Dubai aan de Zwarte Zee.

Kutaisi is leuker dan in mijn herinnering. Het is een groen, door de rivier Rioni doorsneden antiek provinciestadje waar liefhebbers van socialistische architectuur prima een paar dagen zoet kunnen zijn. De grote markt is leuk om te bezoeken. Ernaast vind je het haut-reliëf met de (mythologische) geschiedenis van Georgië. Bijzonder en bizar.

Meer foto’s

Meer blogs over Georgië